مؤمن نميشوند دل و چشمشان را روى آتش جهنّم وارونه ميداريم ، 2 - دل و چشم - شان را بحيرت و سرگردانى بر ميگردانيم . فخر : يعنى چون آن آيات كه خود خواسته‌اند برسد ، آنها مىفهمند كه اين آيات علامت درست و كامل است بر راستى پيغمبر ، ولى چون دلها و چشمها از قضاوت صحيح كند و منحرف شده است ، بكفر خود باقى ميمانند و از اين آيات استفاده نمىكنند . تفسير عبده : يعنى شما نميدانيد كه چون آيتى برسد ، دلهاى آنها بافكار و تأويلات زير و زبر مىشود و چشمهاشان در توهّم و خيالات دور مىزند همانطور كه از اوّل آنچه ديده‌اند و شنيده‌اند نپذيرفته‌اند . « كَما لَمْ يُؤْمِنُوا بِه أَوَّلَ مَرَّةٍ » 111 مجمع : بعضى گفته‌اند : يعنى ايمان به - پيغمبر نياوردند ، بعضى گفتند : يعنى مؤمن به قرآن نشدند ، و مقصود از اوّل مرّة عالم دنيا است و معنى آن متمّم جمله ى جلو است به اين طور كه دل و چشم آنها را بر آتش جهنّم زير و زبر ميكنيم همانطور كه آنها در مرتبه ى قبل از اين كه در دنيا بودند مؤمن نشدند ، ما هم اينجا سزاى آنها را ميدهيم كه دل و چشمشانرا بر آتش زير و زبر ميكنيم ، و بعضى گفته‌اند : يعنى اگر آنها را به دنيا برگردانيم باز هم مؤمن نميشوند چنان كه در آن دوره كه بودند مؤمن نشدند ، و مجاهد و ابن عبّاس گفته‌اند : يعنى شما چه ميدانيد ، اگر آيتى برسد آنها مؤمن نميشوند ، چنان كه مرتبه ى اوّل مؤمن نشدند . « وَنَذَرُهُمْ » 111 فخر : جبّائى گفته است : يعنى جلوگير از خواسته هاشان نميشويم ، و زود هلاك نميكنيم آنها را كه از كفر و شرك عاجز شوند بلكه مهلت مى - دهيم كه آنچه به اختيار و ميل خود ميخواهند بكنند . روح البيان : جهت اينكه گفته شده است : آنها را در حيرت و سرگردانى ميگذاريم آن است كه استعداد و لياقت خود را نابود كرده‌اند و از حق رو گردان شده - اند ، و البتّه اگر دل بحقّ و حقيقت ميداشتند بدين صورت در نميآمدند ، پس لطف